24 listopad 2023

379 lat temu odsłonięto kolumnę Zygmunta

zdjęcie: 379 lat temu odsłonięto kolumnę Zygmunta / pixabay/2247470
Dokładnie 24 listopada 1644 roku odsłonięto na placu Zamkowym kolumnę Zygmunta. Aż do początku XIX wieku warszawska kolumna była jedynym w Europie pomnikiem osoby świeckiej przedstawionej w ten sposób.
REKLAMA

Pomnik składa się z ustawionej na cokole granitowej 22-metrowej, gładkiej kolumny o porządku korynckim, na której zwieńczeniu, na małym cokole znajduje się odlana z brązu figura króla o wysokości 275 cm. Powstał przy udziale wybitnych artystów na zamówienie króla Władysława IV dla uczczenia jego ojca i gloryfikacji dynastii Wazów. Statua przedstawia monarchę w zbroi, z orderem Złotego Runa na piersiach, w koronacyjnym płaszczu, zamkniętej koronie na głowie, z szablą w prawej dłoni i dużym krzyżem łacińskim w lekko zgiętej lewej. Na cokole z każdej strony umieszczono spiżowe tablice z łacińskimi napisami.

Pomysłodawcą i fundatorem pomnika był król Władysław IV Waza, który w ten sposób chciał upamiętnić ojca - Zygmunta III Wazę. Zatrudnił do tego jednych z najbardziej znanych artystów oraz rzemieślników. Rozplanowanie urbanistyczne powierzono przybyłemu z Rzymu królewskiemu architektowi Agostinowi Locciemu starszemu. Ostateczny kształt nadał pomnikowi noszący na początku panowania Władysława IV miano "drugiego architekta królewskiego", Constantine Tencalla, a rzeźbę króla Zygmunta wykonał boloński rzeźbiarz Clemente Molli. Odlaniem tablic na cokole oraz wykonaniem sylwetki króla zajął się warszawski ludwisarz Daniel Tym. Dwaj ostatni uwiecznili swoje imiona na podstawie posągu, które są tam do tej pory.

Kolumna przechodziła liczne renowacje, zmieniało się też otoczenie kolumny. Od 1855 r. do lat 30. XX w. kolumnę otaczała fontanna z cynkowymi posągami trytonów, będąca elementem wodociągów Marconiego. W 1930 r. zlikwidowano fontannę i wyremontowano piedestał, który otoczono stopniem z czerwonego piaskowca.

Trzon Kolumny Zygmunta w Warszawie wznoszony był trzy razy. Pierwsza podstawa została wykonana w 1644 roku z tzw. marmuru chęcińskiego, pochodzącego z kamieniołomu Czerwona Góra pod Chęcinami (Góry Świętokrzyskie). Wadą tej skały jest mała odporność na wietrzenie, dlatego trzon Kolumny Zygmunta szybko uległ zniszczeniu.

W 1887 roku pod nadzorem Edwarda Cichockiego dokonano gruntownej naprawy pomnika. Zniszczony trzon ze zlepieńca zygmuntowskiego zastąpiono różowym granitem sprowadzonym z Włoch. Nie przetrwał on jednak długo.

W czasie II wojny światowej w nocy 1 na 2 września 1944 r. pod ostrzałem niemieckim kolumna została przewrócona i rozbita na części. Wtedy też zaginęły m.in orły z festonami, krzyż i szabla króla. Sam posąg króla został uszkodzony, ale nie rozbity dzięki wypełnieniu z piasku został zabezpieczony już w marcu 1945 roku.

Rekonstrukcja kolumny w latach 1947-49 wiązała się z porządkowaniem otoczenia powstającej wówczas Trasy W-Z. Jej przebieg wpłynął na decyzję o przesunięciu monumentu o 6 m na pn.-wsch. i obróceniu ku Krakowskiemu Przedmieściu. Prace wykonano wg proj. arch. Stanisława Żaryna, który dość wiernie otworzył pierwotny kształt kolumny z trójstopniową podstawą. Zadaniami konstrukcyjnymi kierował Stanisław Hempel, a kamieniarskimi Julian Federowicz. Modele rzeźbiarskie wykonał Józef Gaza, a odlewami i konserwacją elementów brązowych zajęła się firma „Braci Łopieńskich”.

Od pierwowzoru najbardziej odbiegały wykonane na nowo 4 zbyt duże orły z girlandami pozbawione koron. Trzon kolumny i uzupełnienia piedestału powstały z granitu strzegomskiego, a schody z sjenitu. W 1976 r. aby wyeksponować odbudowany Zamek obniżono Plac Zamkowy, a do stojącej wyżej kolumny poprowadzono od wschodu i północy schody. Do jej podstawy dodano dwa stopnie.

W 1965 pomnik został wpisany do rejestru zabytków. Dwa pierwsze trzony kolumny są eksponowane przy Zamku Królewskim (od strony Trasy W-Z). (PAP)

autorka: Marta Stańczyk

mas/ apiech/

PRZECZYTAJ JESZCZE
Materiały sygnowane skrótem „PAP” stanowią element Serwisów Informacyjnych PAP, będących bazami danych, których producentem i wydawcą jest Polska Agencja Prasowa S.A. z siedzibą w Warszawie. Chronione są one przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Powyższe materiały wykorzystywane są przez [nazwa administratora portalu] na podstawie stosownej umowy licencyjnej. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, jest zabronione. PAP S.A. zastrzega, iż dalsze rozpowszechnianie materiałów, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt. b) ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jest zabronione.
pogoda Poznań
16.5°C
wschód słońca: 04:29
zachód słońca: 21:16
REKLAMA

Kalendarz Wydarzeń / Koncertów / Imprez w Poznaniu

kiedy
2024-06-14 18:00
miejsce
Collegium Da Vinci - Aula Artis,...
wstęp biletowany
kiedy
2024-06-14 18:30
miejsce
Luboński Ośrodek Sportu i...
wstęp biletowany
kiedy
2024-06-14 21:00
miejsce
Collegium Da Vinci - Aula Artis,...
wstęp biletowany
kiedy
2024-06-14 22:00
miejsce
Silent na Wolności, Poznań, plac...
wstęp biletowany